Terug
Gepubliceerd op 11/10/2022

2022_MV_00439 - Mondelinge vraag van raadslid Anne Schiettekatte: Opvolgingsvraag : eerherstel voor de de slachtoffers van heksenwaan in onze stad

commissie vrije tijd, publiekszaken en pensioenen (VPP)
ma 10/10/2022 - 19:00 Hybride vergadering
Datum beslissing: ma 10/10/2022 - 21:25
Behandeld

Samenstelling

Aanwezig

Gabi De Boever; Mehmet Sadik Karanfil; Stephanie D'Hose; Karlijn Deene; Jef Van Pee; Anne Schiettekatte; Mieke Bouve; Cengiz Cetinkaya; Yüksel Kalaz; Bert Misplon; Manuel Mugica Gonzalez; Fourat Ben Chikha; Ronny Rysermans; Patricia De Beule; Zeneb Bensafia; Karla Persyn; Emilie Peeters; Veli Yüksel; Anneleen Schelstraete

Afwezig

Johan Deckmyn; Karin Temmerman; Adeline Blancquaert; Tom De Meester; Stijn De Roo; Anita De Winter; Joris Vandenbroucke; Sonja Welvaert; Nicolas Vanden Eynden; Sofie Bracke; Sami Souguir; Anneleen Van Bossuyt; Els Roegiers; Jeroen Van Lysebettens; Martine Verhoeve; Bram Van Braeckevelt, Schepen; Tom Van Dyck; Bart De Muynck; André Rubbens; Emmanuelle Mussche; Bart Tembuyser; Jeroen Paeleman

Secretaris

Anneleen Schelstraete
2022_MV_00439 - Mondelinge vraag van raadslid Anne Schiettekatte: Opvolgingsvraag : eerherstel voor de de slachtoffers van heksenwaan in onze stad 2022_MV_00439 - Mondelinge vraag van raadslid Anne Schiettekatte: Opvolgingsvraag : eerherstel voor de de slachtoffers van heksenwaan in onze stad

Motivering

Toelichting/Motivering/Aanleiding

In de commissie van mei laatstleden vroeg ik of er een mogelijkheid was om over te gaan tot eerherstel voor de slachtoffers van heksenwaan in onze stad. 

U stelde toen voor dat dit verder zou opgenomen en besproken worden door IVA Historische Huizen die een voorstel zouden uitwerken. 

Ondertussen heb ik vernomen dat de dames Ernalsteen en Van der Laak, die reeds jarenlang hiermee bezig zijn, samen overlegd hebben met mevrouw Gaublomme, directeur van Historische Huizen en er een vervolgbijeenkomst gepland werd.  

Zo werd er door beide dames reeds een visie op rehabilitatie uitgeschreven om verder op te werken, zou er een vertelfestival of voorstellingsreeks uitgewerkt worden, en zou een project rond burgerschap voor het secundair onderwijs ook tot de mogelijkheden behoren. 

Indiener(s)

Anne Schiettekatte

Gericht aan

Sami Souguir

Tijdstip van indienen

ma 08/08/2022 - 11:04

Toelichting

Los van deze initiatieven wou ik ook nog navragen of er ondertussen ook nagedacht werd over een officieel eerherstel door de stad Gent voor deze slachtoffers, en of er contacten zijn met de kerkelijke overheid om afstand te doen van de demonologische theorieën die geleid hebben tot de heksenwaan gezien er tot op vandaag geen rehabilitatie geweest is in binnen- en buitenland waar ook de kerk officieel afstand genomen heeft.  

Tevens wil ik navragen of er ondertussen al meer nieuws is over de mogelijke herdenkingsmogelijkheden die u in de commissie medegedeeld heeft: rode erfgoedborden via erfgoedapp & een QR-code, één of meerdere gedenksteentjes in het wegdek zoals de gekende Stolpersteine. 

Bespreking

Antwoord

Onze dienst Historische Huizen Gent is hier inderdaad mee aan de slag gegaan. Naar aanleiding van uw vraag zijn Maartje Van der Laak, docente voor gidsen en reisleiders, en Veerle Ernalsteen, verhalenvertelster, door de directeur betrokken bij het traject. Er waren ondertussen drie bijeenkomsten (7/06, 16/09, 30/09). Bij het laatste overleg werd ook Jonas Roelens van de Vakgroep geschiedenis van de UGent, als expert gendergeschiedenis uitgenodigd. Van het team Historische Huizen zijn een historica (Kristin Van Damme) en publiekswerker (Pieter Martens) betrokken.

Verschillende ideeën en invalshoeken om de rehabilitatie vorm te geven werden besproken. Er werd geconcludeerd dat een rehabilitatie onder de vorm van een onthulling van louter een gedenkplaat minder aangewezen is. In tegenstelling tot recentere historische gebeurtenissen zoals bv. de holocaust zijn er in dit geval geen specifieke nabestaanden meer die daardoor nog een actueel of levend trauma kunnen afsluiten. Het is uiteraard wel zinvol om te focussen op het bredere patroon en hoe het komt dat irrationele angsten en zondebokmechanismen kunnen leiden tot zeer gruwelijke gevolgen. Dit is jammer genoeg zeer actueel. We moeten ons vandaag als samenleving nog steeds wapenen tegen vooroordelen, irrationele angsten, fake news, social media als virtuele schandpaal. In die zin is het dus wel zinvol om dergelijke vervolgingen te herdenken, zeker wanneer we dit ruimer kaderen.

Voor Gent bestaat er op basis van de huidige stand van het onderzoek een lijst met van hekserij beschuldigde personen die stierven door terechtstelling of tijdens de ‘pijnlijke ondervraging’, van ca. 20 mensen (waarvan 2 mannen). Heel wat zaken zijn al gedocumenteerd: wie de beulen en baljuws in kwestie waren en bv. de sociale positie van de slachtoffers. Er zal nog vervolgonderzoek plaatsvinden rond het zondebokfenomeen en de rol van angst en haat om deze waan nog beter te kunnen kaderen.

Er bestond ook ‘weerstand’ tegen heksenwaanzin. Zowel familie, vrienden maar ook rechters namen het soms op voor de vermeende heksen.

De overleggroep vindt het belangrijk om te benadrukken dat een gedenkplaat een waardevol gebaar is, maar niet volstaat. De namenlijst kan de basis vormen van de rehabilitatie. Ze is evenwel te beperkt om zo een complex fenomeen te duiden. Daarom is een QR-code aangewezen, die toeleidt naar verdiepende informatie en onderbouwing op de website van de Stad Gent. Dat biedt ook het voordeel dat de informatie kan aangevuld en geüpdatet worden.

De piste van de Stolpersteine wordt verlaten omdat dit expliciet gelieerd is aan de vervolgingen tijdens de Tweede Wereldoorlog. Een plaat of bord is geschikter om de namen op te lijsten.

Het gedenkbord onderbrengen in of aan het Gravensteen kan onbedoeld de verkeerde indruk wekken dat:

1. De executies van heksen daar plaats vonden

2. Heksenvervolging een middeleeuws fenomeen is (terwijl het net in de Nieuwe Tijd, tijdens de renaissance, een hoge vlucht nam)

Het Sint-Veerleplein is in dit opzicht een correctere locatie, maar dit moet ook met andere bevoegde stadsdiensten worden afgetoetst. Een duurzame mooie plaat en informatie op de website gerealiseerd krijgen tegen voorjaar 2023, is een realistische timing.

Historische Huizen Gent vindt het belangrijk om het fenomeen in de eerste plaats voor jongeren te duiden. Tegen volgend schooljaar 2023-24 stelt het team over dit thema een goed onderbouwd lespakket samen voor het secundair onderwijs en starten we met een gerelateerde workshop voor scholen. Maartje Van der Laak en Veerle Ernalsteen bereiden ook een duaal concept voor van lezing en vertelling. We bekijken hoe we dit kunnen programmeren of in een dagprogramma aanbieden.

Er zijn geen contacten met de kerkelijke overheid om hen te laten afstand doen van de demonologische theorieën die volgens u geleid hebben tot de heksenwaan. Hekserij werd niet alleen gezien als moreel verkeerd. Het was ook officieel gedefinieerd als een welomschreven misdaad, strafbaar voor de wet. Uiteraard was het strafrecht van het Ancien Régime heel verschillend van vandaag.

Terwijl de kerk ook haar eigen processen uitvoerde in de vorm van religieuze rechtbanken, werden heksen meestal door de staat (ook lokale rechters) berecht. In het geval van Gent ook door de kasselrijrechtbank van de Oudburg. Het zou ons, mijns inziens, te ver leiden om als stad de kerk te benaderen. Het lijkt me wenselijker dat we zelf, in daden, een voorbeeld stellen.

di 11/10/2022 - 09:33